De Hajj en de verwaarloosde nalatenschap van een fantastische vrouw

Auteur: Mohammad Omar Farooq
(nadruk met vetjes en cursief werden aangebracht door Mariam)

De Islam leert ons om ons totaal en van harte over te geven.
“O jullie die geloven, treed de Islam binnen, volledig, van harte (…)”
(De Edele Quran 2:208)

Ze roept ons ook op tot spontane en bewuste onderwerping, zonder aarzeling of verzet tegen de Wil en Leiding van God. “Bij jouw Heer, zij geloven niet totdat zij jou laten oordelen over waar zij over van mening verschillen en dan in zichzelf geen weerstand vinden tegen wat jij oordeelde, en zij aanvaarden (het dan) volledig.” (De Edele Quran 4:65)

Er is goed – echt goed – nieuws van God:
“Voorwaar, degenen die geloven en goede werken verrichten, zij zijn degenen die de beste schepselen zijn. Hun beloningen bij hun Heer zijn de Tuinen van Adn (het Paradijs), waar de rivieren onderdoor stromen. Zij zijn eeuwig levenden daarin, voor altijd. Allah is met hen behaagd en zij zijn met Hem behaagd. Dat is voor wie zijn Heer vreest.” (De Edele Quran 98:7-8)

Eid al-Adha is een fantastische en unieke gelegenheid vol vreugde en feest. Ironisch genoeg staat in al die vreugde en dat feest een offer centraal. Waarschijnlijk kunnen alleen die mensen dit vatten die begrijpen dat de vreugde van het geven waarmee ze andere levens raken veel groter en dieper is dan de vreugde van het krijgen.

Dit fantastische feest van Eid al-Ad’ha staat in verband met een uniek gebeuren, de Hajj; met een unieke stad, Mekka; en een unieke familie, namelijk die van Ibrahiem (vrede zij met hem). De Milla (gemeenschap) van Ibrahiem waarnaar de Quran verwijst vindt haar oorsprong in de nalatenschap van een modelgezin. “Zeg: ‘Allah spreekt de Waarheid. Volgt dus de godsdienst van Ibrahiem, Hanief. En hij behoorde niet tot de veelgodenaanbidders’.” (De Edele Quran 3:95)

We kunnen niet over Eid al-Ad’ha spreken zonder aan Ibrahiem te denken, die in de Quran model staat voor de volmaakte onderwerping. Nooit heeft hij geaarzeld om te gehoorzamen aan de oproep en de geboden van zijn Rabb (de Schepper, Instandhouder en Ontwikkelaar). Nooit was er iets dat voor hem te waardevol was voor het vervullen van de wensen van zijn Rabb. Alles wat hij deed was opgedragen door God en werd door hem gewetensvol gedaan, met eer en adel. We kennen maar al te goed het verhaal van zijn onverzettelijk geloof en overtuiging, van zijn enorme offerbereidheid, zoals toen hij bereid was zijn dierbare en enige zoon te offeren omdat zijn Rabb het vroeg. “En (gedenk) toen zijn Heer tot hem zei: ‘Onderwerp jezelf (aan Mij).’ Hij zei: ‘Ik onderwerp mij aan de Heer der Werelden’.” (De Edele Quran 2:131) Natuurlijk weten we ook dat God niet echt wilde dat hij zijn zoon zou slachten. Hij wilde gewoon weten of Ibrahiem bereid was om zich totaal en onvoorwaardelijk te onderwerpen. Een liefhebbende God zou echt nooit zo’n offer van iemands kind hebben geëist.

Een ander lid van dit ideale gezin was Ibrahiem’s eerste zoon, Ismaïl. De Quran schetst hem als een aartje naar zijn vaartje. “Toen hij de leeftijd had bereikt waarop hij hem (Ibrahiem) kon helpen, zei hij: ‘O mijn zoon, voorwaar, ik heb in een droom gezien dat ik jou zal offeren. Zeg mij hoe jij daarover denkt.’ Hij zei: ‘O mijn vader, doe wat u is bevolen. U zult vinden dat ik, als Allah het wil, tot de geduldigen behoor’.” (De Edele Quran 37:102)

In zijn onderwerping aan de wil van zijn Rabb was Ismaïl niet minder ideaal. Hij gaf zich van harte over aan de wil van God, met een hart vol vrede en rust. Opnieuw zijn er slechts weinigen onder ons die niet vertrouwd zijn met de rol en plaats van Ismaïl in de erfenis van de Tawhied en de eeuwige waarheid.

Ik wil verder gaan dan het gebruikelijke gedenken van de verhalen over Ibrahiem en Ismaïl en focussen op de minder vaak vermelde nalatenschap van een fantastische vrouw, Moeder Hajar (moge Allah tevreden zijn over haar), de vrouw van Ibrahiem (vrede zij met hem) en de moeder van Ismaïl (vrede zijn met hem). Zij maakt wel degelijk een integraal en even belangrijk onderdeel uit van de erfenis van Tawhied en de Milla (gemeenschap) van Ibrahiem. Haar onderwerping aan de wil van haar Rabb en haar offer waren even volmaakt als die van Ibrahiem of Ismaïl. God heeft haar geëerd in de Quran, door van Safaa en Marwah een integraal onderdeel van het verrichten van de Hajj te maken, een van de pijlers van de Islam. Safaa en Marwah zijn de twee heuvels waartussen ze heen en weer rende op zoek naar water voor haar zoontje, terwijl ze daar door Allah’s plan helemaal alleen was. “Voorwaar, Safaa en Marwah behoren tot de aan Allah gewijde Tekenen. Wie dan de Hajj of de ‘Oemrah verricht naar het Huis (de Ka‛bah), het is geen zonde als hij om beide (Safaa en Marwah) loopt (tijdens de Saa‛ie). En wie vrijwillig goede daden verricht, voorwaar, Allah is Waarderend en Alwetend.” (De Edele Quran 2:158)

(Voor wie het verhaal niet kent, is het goed haar verhaal te lezen in Sahih al-Bukhari,
vol.4 nr 583, in het Boek van de Profeten.)

Moeder Hajar was niet alleen een van de vrouwen van Ibrahiem. Hij hield heel veel van haar. Maar, alweer om te gehoorzamen aan de wensen van God, bracht hij haar en haar dierbare zoontje Ismaïl naar deze afgelegen, eenzame en onvruchtbare vallei bij Mekka. In die tijd was die nog niet bewoond, er bestond geen stad of nederzetting met die naam.

Toen Ibrahiem Moeder Hajar en Ismaïl naar die kale en ruwe vallei bracht, vroeg zij hem (volgens de Hadith): “O Ibrahiem. Waar ga je heen terwijl je ons in deze vallei achterlaat waar er niets of niemand is (om te overleven)?” Ze herhaalde dat verschillende keren, maar hij keek niet om.

Toen vroeg ze hem: “Heeft God je opgedragen dit te doen?”
Hij antwoordde: “Ja…”

Dat was genoeg voor Moeder Hajar. Ze wist nu dat dit gebeurde volgens de Wil van God. Even nobel en waardig in haar geloof als het de gewoonte was in dat gezin antwoordde ze: “Dan zal God ons niet verwaarlozen.” Volgens een andere versie van het verhaal zei ze: “Ik ben tevreden dat ik bij God (achtergelaten) ben.”

Daarop vertrok Ibrahiem (moge Allah tevreden zijn met hem) en bleef ze alleen achter met haar kleintje. Mekka was nog niet bewoond toen. Moeder en kind gebruikten het voedsel en water dat Ibrahiem had meegebracht. Toen ging ze wanhopig op zoek naar water, heen en weer rennend in de vallei tussen Safaa en Marwah. Uiteraard liet Allah de familie van Ibrahiem niet in de steek, en dus kreeg ze bezoek van de aartsengel Jibriel (vrede zij met hem). Dit is een belangrijk punt om bij stil te staan. Aan wat voor mensen is het dat Jibriel normaal een bezoek brengt?

Water, onder de vorm van een eeuwig stromende bron (de Zamzam), werd hen ter beschikking gesteld door de rechtstreekse tussenkomst van God. Juist in die periode kwam de stam van de Jurhum daar in de buurt voorbij en ze zagen vogels vliegen. Toen ze begrepen dat op die plek dus water te vinden zou zijn, gingen ze op zoek en vonden er Moeder Hajar en Ismaïl. Ze vroegen toestemming om zich daar te vestigen. Zo veranderde deze verlaten vallei van Mekka in bewoond gebied. Ibrahiem kwam er veel later terug en legde er de funderingen voor de Ka’ba. Uiteindelijk zou Mekka uitgroeien tot een stad en tot het eeuwige hart van Tawhied, het geloof in de Eenheid van God.

Subhaan Allah! God zij geprezen
dat Hij zo’n belangrijke en edele dienst
van een vrouw heeft aangenomen.

Maar bedenk ook iets anders: wat was de situatie waarin Moeder Hajar terecht kwam? Wat ging er in haar om daar, in die verlaten en onbewoonde vallei?

Ze was onvoorwaardelijk toegewijd aan haar Heer. Toch ging ze ook voortdurend op zoek, bleef werken en ijveren, zonder nog aan zichzelf te denken maar aan het water dat ze nodig had om haar kind te redden. Waaraan zou ze hebben gedacht? Dr. Ali Shariati heeft in zijn beroemde boek “Hajj” een poging gedaan om ons daar een idee van te geven. Ooit was ze een slavin die door haar meester (een koning die staat voor de klasse die bezit) kon worden weggegeven. Nu was ze een slachtoffer en een vreemdeling geworden, verbannen en in de steek gelaten door haar familie. Ze was daar helemaal alleen, met haar kind in haar armen! Ze heeft bijna nooit een waardige identiteit gehad. Als ze niet de moeder van Ismaïl was geweest, wie zou haar dan ooit erkenning of waarde gegeven hebben? Daar, op die dorre plek, deed haar identiteit er niet meer toe. Toch stelde ze al haar vertrouwen in haar Heer (Rabb). En ze was vastbesloten zich zo goed mogelijk in te zetten op de Weg van God.

Stel jezelf nu eens de volgende vraag. Als je hiervoor een mens moet kiezen, wie zou je dan eerst en vooral aanduiden als de stichter van Mekka als een stad? (*) Ken je een beschaving of zelfs een stad van dit niveau die is ontstaan uit zo’n eenvoudige bijdrage en het offer van een vrouw? Hoe ironisch, jammer, beledigend en totaal onaanvaardbaar is het dat deze stad die is ontstaan door het offer en de strijd van een eenzame vrouw nu niet toestaat dat een vrouw zelf een wagen bestuurt. En ook niet dat een vrouw alleen de Hajj verricht, al had de Profeet Muhammad (vrede en zegeningen over hem) zelf het visioen dat vrouwen ooit alleen de Hajj zouden kunnen verrichten. En dat visioen is uitgekomen. (Musnad van Imam Ahmad ibn Hanbal, Vol. 4, nr 19397, 19400 en ook Sahih al-Bukhari: Vol. 4, nr) Het is zo jammer dat er zo weinig over haar wordt gesproken, zelfs bij een dergelijk belangrijk gebeuren als de Hajj, waarvan ze integraal deel uitmaakt. Ik kan me niet herinneren een Khutbah te hebben gehoord die haar geloof, haar offer en haar bijdrage onder de aandacht bracht, terwijl die toch ongeëvenaard zijn. Jawel, ongeëvenaard. Ik had al eerder Sahih al-Boekhari gelezen, maar pas toen ik het werk van een hedendaagse Muslim intellectueel met aandacht voor de bijdragen van vrouwen in de nalatenschap van Tawhied las, werd mijn aandacht hierop gevestigd. (*)

Wat kunnen mannen en vrouwen leren van een vrouw wiens dienstbaarheid en bijdrage de heuvels van Safaa en Marwah hebben verheven tot “behorend tot de Tekenen van God”, die moeten worden bezocht, en van wie we de zoektocht om het object van haar liefde te redden moeten imiteren?

Van op afstand, terwijl de bedevaarders deze scene herhalen, zouden we ook willen zijn zoals Ismaïl en met hem delen in de liefde van deze edele vrouw. Maar dit heeft nog een groter symbolisch gevolg.

Deze geloofsgemeenschap volgt de levenswijze van Profeet Muhammad (vrede en zegeningen over hem), een handelwijze die hoofdzakelijk werd vormgegeven naar het voorbeeld van Ibrahiem en zijn familie. De rol die de familie van Ibrahiem aanvankelijk vervulde, werd in grote lijnen overgenomen door Profeet Muhammad (vrede en zegeningen over hem). Hij betrok er deze keer echter niet enkel zijn gezin bij, maar de hele geloofsgemeenschap. Deze gemeenschap (Oemma) werd gesticht voor de mensheid! (De Edele Quran 3:110)

Net zoals toen, is het ook nu zo dat de mensheid doem en vernietiging najaagt. Kunnen we dan die mensheid niet beschouwen als Ismaïl, die ter dood veroordeeld lijkt? Die om gered te worden steeds weer de liefde, affectie en nooit aflatende passie van Moeder Hajar nodig heeft? Heeft Profeet Muhammad (vrede en zegeningen over hem) eigenlijk niet die missie van barmhartigheid en affectie verdergezet? Zo werd hij volgens de Quran “Rahmattullil Aalamien” (Genade voor de werelden). Hebben zijn trouwe gezellen niet net diezelfde opdracht vervuld? Moet deze gemeenschap (Oemma) zich dan niet bewust worden van wat God haar heeft toevertrouwd? En van dat waarvoor die hele gemeenschap ter verantwoording zal worden geroepen? Is er een betere gelegenheid om onszelf te herinneren aan deze taak die ons werd toevertrouwd en om onszelf uit te nodigen hierover na te denken en ernaar te handelen?

Tot besluit:
Wat valt er dan te vieren?

“ ‘Onze Heer, schenk ons wat U aan Uw Boodschappers beloofd hebt
en verneder ons niet op de Dag der Opstanding.
Voorwaar, U verbreekt de belofte niet.’
En hun Heer heeft hun (smeekbede) verhoord, (zeggend:)
‘Voorwaar, Ik doe het werk van de werkenden van jullie
niet verloren gaan, of het nu man of vrouw is.
Jullie komen uit elkaar voort.
Zij die uitgeweken zijn en uit hun huizen verdreven werden,
en die leden op Mijn Weg, en zij (die) doodden en gedood werden,
Ik zal hun fouten zeker uitwissen en hen in de TuineJn (het Paradijs)
binnenleiden waar onderdoor de rivieren stromen,
als een beloning van bij Allah.’
En Allah, bij Hem is de goede beloning.”

(De Edele Quran 3:194-195)

Als we alle inspanningen en streven zien, alle tegenslagen en offers, de inspanningen en pogingen… is het dan geen feest waard dat alles wat we doen niet nutteloos zal zijn, dat er niets van verloren zal gaan? Dat is de garantie die we krijgen van niemand minder dan God zelf.

Voor mij is dat meer dan reden genoeg. Door alle wereldlijke beloften, garanties en waarborgen die ons een veilig gevoel geven, zouden we nog vergeten dat er een enorme wereld vol bedrog is. Als de belofte van God ons geen vrede schenkt, dan kunnen we nergens meer terecht. Wat is er dan meer waard te worden gevierd dan Gods uitnodiging tot een eeuwig leven van vrede, geluk en voorspoed? Een uitnodiging die vergezeld gaat van Gods onfeilbare belofte! Dit houdt natuurlijk in dat we onszelf positief en constructief moeten inzetten om zelf vrede, geluk en voorspoed te brengen aan de mensheid.

 

* Ik werd me bewust van dit bepaalde aspect door een belangrijk werk van Dr. Kaubab Siddique. Over zijn standpunten in heel wat andere zaken wil ik me hier niet uitlaten, maar zijn bijdrage op het vlak van zaken die te maken hebben met Islam en vrouwen is heel relevant, verhelderend en waardevol.

Dit is een verkorte weergave van een Khutbah ter gelegenheid van Eid al-Ad’ha in Iowa. De auteur staat aan de leiding van het “Centre for Islamic Finance” (Centrum voor Islamitische Financiën) en het BIBF: “Bahrain Institute of Banking and Finance”  (Het Instituut voor Bankieren en Financiën) in Bahrein.

___________________________________________________________ 

Overgenomen en vertaald met toestemming van de auteur. Oorpsronkelijk artikel:
http://www.globalwebpost.com/farooqm/writings/islamic/hajera.html

 

Artikel gevonden op: Islamicity.com – Artikel nr IC0401-2199

 

_____________________________________________________________________________

Dit bericht werd geplaatst in je geloof, je omgeving en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.